Het oudste klooster van Duitsland

En de oudste vroeg-gotische 13de eeuwse kerk van Duitsland


Gerhard Richter, een van de beroemdste Duitse kunstenaars van deze tijd, heeft voor het oudste klooster van Duitsland – de ‘Abtei’ van Tholey (7de eeuw) – drie gebrandschilderde ramen gemaakt. Op zondag 20 september werden de ramen in een speciale Mis onthuld.
Deze onthulling symboliseert het einde van een lange periode (2018-2020) waarin de abdijkerk van Tholey werd gerestaureerd. En is tegelijk een nieuw begin waarbij de kerk weer opengesteld is voor het publiek.


Naamdag

Dinsdag 22 september is het de naamdag van de heilige van de kerk, Mauritius. Ook deze dag is dit jaar uitbundig gevierd.
Wij zijn tussen deze feestdagen in naar de zuidelijke rand van de Hunsrück afgereisd, waar de abdij zich zacht neergevlijd heeft aan de voet van de Schaumberg met zicht op de rivier de Saar.

Mauritius, naamheilige van de Abdijkerk van Tholey

Het testament van ridder Adalgisel Grimo

Het oude klooster (waar 14 monniken verblijven) is Benedictijns en ligt tegenwoordig op het grondgebied van het Bisdom Trier. Een eerste vermelding van de abdij staat in het testament van ridder en diaken (een kerkelijke functie ) Adalgisel Grimo. Hij bepaalde op 30 december van het jaar 634 dat zijn bezit in Tholey na zijn overlijden zou toevallen aan het Bisdom Verdun. Daartoe behoorde dus ook de abdij die onlangs door hem was gesticht en door de bisschop van Trier was gewijd.


Grimo bouwde zijn rechthoekige abdijkerk op de resten van een Romeins zwembad. In de eeuwen die kwamen volgden de nieuw-en verbouw het grondplan van de allereerste kerk en dat is de reden waarom het huidige vroeggotische hoogaltaar uit de 13de eeuw niet volledig naar het oosten gericht is. Dit was wel gebruikelijk bij (vroeg-) middeleeuwse kerkbouw.

De hoge boogvensters zijn in afwachting van de ramen van Richter

Vernietigd in de Tweede Wereldoorlog

Een van de taken waar de kerkarchitecten zich na de Tweede Wereldoorlog voor gesteld zagen was een verbinding te realiseren tussen de vroeg-gotische sfeer van de kerkelijke binnenruimte en de nieuwe glazen voor de (boog-)vensters die in de oorlog vernietigd waren en niet meer hersteld konden worden. In 1958 kreeg pater Bonifatius (in het gewone leven Robert Köck) de opdracht om de ontwerpen te maken. Hij koos voor het abstract afbeelden van verhalen uit onder meer het boek Bijbelboek Exodus (zoals de brandende braamstruik, het wijken van de Rode Zee en de regenboog van Noach) en de Apocalyps.
Een jaar later werden de vensters geplaatst.

De ramen van Maqsoodi

Realisme anno 2020

Bijna 60 jaar later, in mei 2018, begon de tot nu toe omvangrijkste sanering en restauratie van de abdijkerk in de 21ste eeuw. In dit kader werd besloten om de glazen vensters van pater Bonifatius niet meer te restaureren maar te vervangen door nieuwe vensters met realistische afbeeldingen. De abstracte afbeeldingen zouden voor de tegenwoordige kerkganger moeilijk te begrijpen zijn.

Ogenschijnlijk tegenstrijdig met dit besluit zijn de drie vensters van Gerhard Richter in het hoogaltaar. Een bonte kakofonie van schitterende kleuren en vormen. Het doet bijna Arabisch aan en deed mij denken aan de kartonnen ‘kijker’ die ik als kind had en die met wat schudden de mooiste figuren tevoorschijn toverde. Niet zo gek als je bedenkt dat zijn glazen gebaseerd zijn op oosterse tapijtontwerpen.

Kerkramen van Gerghard Richter in de Dom van Keulen laten nog duidelijker zien wat ik bedoel met mijn ‘kijker’


De keus voor Richter blijkt een nogal pragmatische: hij is een van de bekendste kunstenaars van deze tijd en trekt nieuw kunstminnend publiek naar de kerk. Bovendien bood Richter zijn ontwerpen gratis aan. Hij had ze al klaar liggen voor een ander project dat niet door was gegaan.
‘An offer you can’t resist’.
Gevraagd naar de betekenis van de Richter vensters legt abt Mauritius uit dat ze bedoeld zijn als een visualisering van het ‘mysterie Gods’ dat je volgens hem niet figuurlijk kan weergeven.

Een van de ‘lege’ vensters aan de zuidkant van het middenschip van de Abdijkerk


Het spel van licht en ruimte

Wonderlijk genoeg passen de andere – sterk realistische – glasvensters wat mij betreft perfect bij die van Richter. De verbinding zit in het prachtige kleurgebruik van de uit Afghanistan afkomstige kunstenares Mahbuba Elham Maqsoodi. Voor mij was haar werk eigenlijk de grootste verrassing.
En de kerk zelf niet te vergeten. Wat een prachtig spel met licht en ruimte. Zelden zo’n mooie, afgewogen en weldoordachte restauratie van de binnenruimte van een kerk gezien. Een paar boogvensters zijn bewust niet gebrandschilderd waardoor de glazen aan de andere kant van het middenschip extra licht van buiten krijgen. Uniek.

De eerste vensters van Maqsoodi worden geplaatst

De kleuren van Chagall

Het meeste indruk maakt het ‘drieluik’ in het linker zijaltaar dat de geboorte van Jezus voorstelt, de uitstorting van de heilige geest en de hemelvaart en de kruisiging van Jezus. De kleuren doen hier in de verte wel wat denken aan die van Chagall. De afbeeldingen zijn alleen minder ‘speels’. 
In het linker-zijschip zijn de ramen gewijd aan heiligen uit Tholey zelf en het rechter-zijschip toont Benedictijnse heiligen in hun volle glorie, waaronder Hildegard von Bingen.
Vergeet niet omhoog te kijken want ook de kleine roosvensters in het middenschip zijn zeer de moeite waard. Aan de zuidkant ontdek je figuren uit het Oude Testament en aan de noordkant uit het Nieuwe testament.


Tot onze verrassing was de kunstenares zelf ook aanwezig in de abdijkerk. Ze zat duidelijk te genieten haar eigen kunst en de aanwezige toeschouwers, een bijna zenachtige rust uitstralend. Een intrigerende vrouw die we die dag op verschillende plekken in Tholey nog tegenkwamen als onderwerp van een nieuwsitem voor de Saarlandse TV.

Maqsoodi met mondkapje

Voordat we de abdijkerk verlaten bewonderen we nog haar ‘ val van Satan’, een raam dat wat verstopt zit in de kerktoren achter het orgel en daardoor ook donkerder en dramatischer oogt dan haar andere vensters.

Een deel van het venster van de val van satan uit de hemel

TV Saarland bereidt interview voor met Maqsoodi


De Schaumberg is een perfecte plek om alles wat we in en rondom de Abdijkerk gezien hebben te laten bezinken. Wat een uitzicht. En wat een heerlijke wandeling naar de top, waar ons nog een verrassing wachtte: een lichtspel dat geprojecteerd werd op de verbouwde Wilhelmsturm naast het restaurant waar we nog tot laat buiten konden genieten van typisch Duitse gerechten als curryworst en bier.




2 gedachtes over “Het oudste klooster van Duitsland

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s