Schabbach is overal

Na het zien van de hele Heimat-filmtrilogie van Edgar Reitz, die zich voor een groot deel afspeelt in de Hunsruck, ben ik een echte fan geworden. Wat een geweldige prestatie heeft deze beeldend kunstenaar geleverd. Alles klopt: het verhaal, de verfilming, de karakters, de muziek, het tijdsbeeld. Het is – om het in goed Duits te zeggen –  een indrukwekkend, gelaagd en inspirerend ‘Gesamtkunstwerk’.

h34

Fictie wordt werkelijkheid

Vanuit Bollenbach bezoek ik verschillende locaties die een band met de film hebben. Ik blijk in het hart van de ‘Heimat-trilogie’ te wonen. Het fictieve Schabbach, het dorpje waar alles om draait, is een magisch punt geworden dat mijn werkelijkheid binnendringt. Het is veranderd in een echt dorp, een poëtische schepping die reëel geworden is.

h31

Lopen in de Heimat

Juist omdat Schabbach overal in de Hunsrück kan zijn, is de zeggingskracht zo groot. Overal zijn de wegen waarover Paul Simon destijds naar Amerika wandelde of waarover zoon Anton te voet terugkeerde na zijn soldatentijd in Rusland. En als ik een eenmotorig vliegtuig boven mijn hoofd hoor brommen kan dat alleen maar van Ernst zijn, de eeuwige piloot.

Als je aan Hunsruckers vraagt waar Schabbach ligt sturen je allemaal naar een andere plek en toch zeggen ze: dit is Schabbach. Bundenbach, Bollenbach, Schneppenbach, het zouden allemaal ‘Schabbachs’ kunnen zijn. Het zijn verstilde plekken in een verstild landschap. Heimat. Of niet?

heim3

Heimat bestaat niet

Volgens Edgar Reitz kun je ‘Heimat’ niet bezitten, ‘maar je kunt haar in je herinnering, of als brokstukken van herinnering, bewaren in de kunst. Wat je verloren hebt kun je door middel van kunst weer terug krijgen.’ Dat is wat Edgar Reitz gedaan heeft met zijn trilogie.

Magische plek aan de Rijn

Sommige filmlocaties zijn een eigen rol gaan spelen in ‘onze werkelijkheid’. Neem nou het Günderode Haus in Oberwesel aan de Rijn (een klein uurtje rijden vanuit Bollenbach). Dit huis is het ‘Schabbach’ van deel 3, een unieke plek waar Hermann, componist en dirigent en Clarissa, zangeres, zich vestigen. Het huis bestaat in de fysieke werkelijkheid ook en is een toeristische trekpleister geworden waar jaarlijks zo’n 100.000 mensen op af komen.

heim5

Duitse mythen

Voor de film is het prachtige vakwerkhuis in zijn geheel verplaatst vanuit Seibersbach in de Hunsruck naar deze schitterende plek in Oberwesel, met uitzicht over steile wijnhellingen en de Rijn. Het was niet meer dan een bouwval toen het huis door het team van Heimat verplaatste werd.

heim1

De naam Günderode verwijst naar een 18de eeuwse dichteres, Carolin von Günderode (1780-1806). Zij heeft hier nooit gewoond maar op deze plek zelfmoord gepleegd door zich te verdrinken in de Rijn. Edgar Reitz heeft het huis haar naam gegeven. In Heimat 3 zitten veel verwijzingen naar de Duitse mythologie, zoals bijvoorbeeld het Loreley-motief dat staat voor verlokking en onheil en vergeet de Nibelungen-schat niet die in de Rijn zou zijn verdwenen.

Mijmering onder de kastanjeboom

En nu is het Günderodehaus een restaurant en tevens filmhuis waar de herinnering aan Heimat 3 levend gehouden wordt.
Bij het zien van de imposante kastanjeboom slaat mijn hart een slag over. Het is net of ik zelf figureer in de film en bij Hermann en Clarissa op bezoek ga, als oude studievrienden onder elkaar. Even bijpraten en genieten van het uitzicht.

heim7

In de film blijkt bij Hermann en Clarissa duurzaam geluk, huiselijkheid, creativiteit en scheppende arbeid in eerste instantie niet samen te gaan. Daar is onrust, onvrede en fysieke verwijdering voor nodig: Clarissa maakt cross-overmuziek met een Amerikaan en de bedrogen Hermann componeert zijn Duitse Eenheids-symfonie. Ik vraag me af , al zittend onder de kastanjeboom, of creatieve mensen meer lijden dan normale? Wat zegt Edgar Reitz hierover?

heim6

Edgar Reitz over lijden en geluk

Je hebt dat Latijnse spreekwoord Plenum venter non studet libenter, een volle maag studeert niet graag. Wie vol zit, denkt inderdaad niet meer goed na. In Aziatische culturen geldt dat vasten, hongeren nodig is om mentale helderheid te verkrijgen . Een oude wijsheid. Tegenwoordig denken we dat het onze taak is om op ieder menselijk terrein vooruitgang te boeken, meer geluk na te streven.

h3

Dat Clarissa er met die Amerikaan vandoor gaat wordt inderdaad al aangekondigd; ze heeft oorsuizingen, is onrustig en ontevreden. Ze lijdt onder dit “verkeerde geluk”. Wanneer ze dan terugkomt beseft ze wat echt belangrijk is en wordt haar band met Hermann verstevigd.

Meer over Heimat lees je in mijn blog Halteplaatsen van Verlangen.

2 gedachtes over “Schabbach is overal

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s